Fort aan den Ham

eschiedenis van het fort aan de Busch en Dam13  te Uitgeest

poterne

poterne

Oorspronkelijk was dit fort niet opgenomen in de plannen van 1880. De aanleg van de spoorlijn Amsterdam-Alkmaar en de hiernaast gelegen Rijksweg, de huidige N203, brachten daar verandering in. Fort aan Den Ham grendelde deze toegangen in oorlogstijd af. Omdat de spoorlijn van Uitgeest naar Krommenie op een talud lag wat precies tussen de grotere forten lag, heeft men naast deze spoorlijn een fort gebouwd om deze spoordijk te beheersen.

Langs het spoor

grenspaal O6 bakent fortterrein af

Er waren destijds 176 man in het vestingwerk gelegerd. Het fort heeft, als een van de weinigen, nog een originele bergloods. Vroeger gebruikt voor opslag artillerie (geschut) en geniematerieel op het terrein bij mobilisatie.

Fort aan den Ham is een relatief klein tussenfort, gelegen tussen de grotere forten Fort bij Krommeniedijk en Fort bij Veldhuis. Deze twee forten kunnen met hun flankerend 10,5 cm geschut, wat in de keelkazematten stond, elkaars schootsveld overlappen.

In 1995 is besloten om “Fort aan Den Ham” voor het publiek open te stellen. Er is een Stichting Fort aan de Ham opgericht om het geheel te besturen. Met als doelstelling:

de culturele – natuur – en militair historische waarden van het Fort te behouden c. q. te verbeteren en particulieren en instellingen kennis te laten nemen van de historische vesting en verdedigingswerken cum annexis in en om Amsterdam met in het bijzonder de “Stelling van Amsterdam” waar Fort aan den Ham onderdeel van is.

genieloods van binnen

genieloods van binnen

Stadsherstel

Stadsherstel Amsterdam heeft sinds april 2012 het fortcomplex in erfpacht. De vrijwilligers-stichting “Fort aan Den Ham” beheert het fortgebouw en de natuur op het forteiland als militair museum.

Militaire historie

1892: Onteigening van de gronden en aardwerken plaatsen
1896: Start bouw bomvrije gebouwen.
1903: Oplevering. Geschikt voor een bezetting van 171 man.
1914-18, 1939-40: Mobilisatie periodes.

In 1892 werd het Koninklijke besluit genomen tot onteigening van gronden voor vestingbouw voor de forten Veldhuis, aan Den Ham en Krommeniedijk. In 1895 lagen er inmiddels aarden wallen en werd begonnen met het bouwen van de z.g. bomvrije gebouwen in de forten.

Het Werk bestaat in het maken van:
a. bomvrije gebouwen;
b. onderbouwen voor geschutsopstellingen;
c. aardwerk.

Het fort werd in 1903, dus ruim een eeuw geleden, opgeleverd. Dat was dus feest in 2003 !!

1892

1900

Het fort bood onderdak aan maar liefst 171 manschappen en onderofficieren, 4 officieren en de commandant. In 1913 werd in het fort een aantal van 161 genoteerd.

Het fort bestaat uit het Hoofdgebouw en het frontgebouw. Het hoofdgebouw bevat een keuken, Officierenverblijf, kantoor van de Commandant, ziekenplaats, kantine, opslagplaatsen voor buskruit, projectielen en kardoezen, slaapzalen, manschappenverblijven, 2 kazematten, ruimte voor de telegrafist, privaten en een wasplaats.

Het Hoofdgebouw ligt aan de Keelzijde van het fort en is via de Poterne verbonden aan het Frontgebouw. Hierin is het verblijf van de onderofficieren, een slaapverblijf voor de onderofficieren en de uitkijkpost, die via een “opklaptrap” te bereiken is. De uitkijkpost is eigenlijk een grote “stalen helm” met kijkgaten van waaruit men een goed zicht had over het geinundeerde gebied.

1903

Fort aan den Ham had als hoofdbewapening twee hefkoepels met elk een, relatief klein, “6 cm” kanon (Krupp-Guson) om het geïnundeerde gebied en de spoordijk onder vuur te kunnen nemen. Het geschut werd vanuit het fort voorzien van granaten, die in het fort werden samengesteld, en via de Poterne en een beschut patrouillepad naar het geschut gebracht werden.

hefkoepelgebouw

hefkoepelgebouw

Het hefkoepelgeschut is tijdens de tweede wereldoorlog door de Duitse bezetters ontmanteld en afgevoerd naar Duitsland. Daarbij zijn de beide torens opgeblazen.

westelijke hefkoepel

westelijke hefkoepel

Verder beschikte het fort over 4 Gardner M90 machine-geweren die waren opgesteld in de kazematten om de Keelzijde (de “onbeschermde” kant) van het fort te kunnen verdedigen. De machinegeweren stonden zo opgesteld dat er kruisvuur over de toegangsbrug kon worden gegeven.
Ook waren er aan de keelzijde van het fort schietgaten in elke stalen deur en in elk stalen luik, wat voor de ramen zat, waardoor men met een geweer kon schieten op een eventueel oprukkende vijand die het geïnundeerde gebied was overgetrokken.

Gardner mitrailleur

Gardner mitrailleur

Gedurende de mobilisatietijd 1913-1918 en van 1939 tot mei 1940 is het fort door het Ned. leger bemand geweest. Nà mei ’40 werd het fort verlaten. In de 2e helft van 1940 heeft een Duitse genieofficier inspectie op het fort gehouden.

fortbezetting 1916

fortbezetting 1916

1917

1940

Om het fortgebouw lopen 2 patrouillepaden, binnendoor en langs de buitenkant van het forteiland.
Hier kunt u ook nog de “natuurlijke” hindernissen zien die eventuele vijandelijke aanvallers moesten trotseren zoals de meidoorn en de wilgen op de wallenkant. Iets voorbij het fort is de nevenbatterij gesitueerd. Hier werd de zware artillerie geplaatst om de strijd voort te zetten over de lange afstand.

In 1956 werd bij “Koninklijk Besluit” de verdedigingsfunctie opgeheven en het fort werd omgebouwd tot munitieopslagplaats. Hierbij is veel van de originele inrichting verloren gegaan, op een na verdwenen alle houten tussenwanden en alle gangen, ramen en schietgaten werden dichtgemetseld met zwaar materiaal. Dit heeft geduurd tot ca. eind jaren ’80. Toen kwam het fort leeg te staan en werd de fortwachterswoning verlaten en even later helaas gesl

oopt.

Fortwachterswoning. Gesloopt in1985

april 1985

april 1985

RAFA

In 1998 kreeg het fort inwoning. Een deel van het fort werd beschikbaar gesteld voor de RAFA. (Royal Air Force Association) Amsterdam Branch 1007.)
Dit “clubhuis” werd officieel door ZKH Prins Bernhard op 8 april 1998 geopend.

opening rafa3 rafa4

Na 12 jaar gastvrij onderkomen werd op 30 mei 2008 deze locatie weer verlaten. Nu is hier de Nederlands Indie expositie van Wim Bak ondergebracht.